A primeira vez que se escoitou nas rúas o Grândola, Vila Morena, himno revolucionario que puxo fin á ditadura de Oliveira Salazar en Portugal, foi o 10 de maio de 1972. E non foi no país luso, senón no Burgo das Nacións, en Santiago de Compostela.
O Grândola foi prohibido pola ditadura portuguesa, polo que non puido ser interpretado en Portugal. Durante o tempo que non puido ser posto en escena en Portugal, José Afonso recibiu unha invitación do cantautor e sindicalista Benedicto García Vilar, fundador de Voces Ceibes —un colectivo musical galego que sempre reivindicou a identidade galega— para interpretar o Grândola no país irmán.
A importancia desta data reside en que a peza do ‘Zeca’ foi presentada en público en Galicia por primeira vez no ano 1972, dous anos antes de que se producira a Revolución dos Caraveis en Portugal. Ademais, a relación de José Afonso con Galicia foi sempre moi estreita. Actuou varias veces no territorio e mantivo vínculos con intelectuais e músicos galegos. A súa música circulou amplamente nos ambientes da Nova Canción Galega e sempre potenciou os movementos culturais comprometidos.
HISTORIA DO GRÂNDOLA
Esta canción foi composta por José Afonso a finais dos anos 70 e está inspirada na vila alentejana de Grândola. José Afonso, alcumiado o ‘Zeca’ visitara Grândola para actuar nunha sociedade musical chamada Sociedade Musical Fraternidade Operária Grandolense. Nesta vila sentiu un ambiente moi profundo de solidariedade, loita e igualdade. O ‘Zeca’, conmovido pola fraternidade obreira que se palpaba na vila alentejana, decidiu compoñer a canción que hoxe é un himno contra o fascismo.
A letra e o ritmo da peza teñen influencias do cante alentejano, un canto tradicional coral do sur de Portugal, marcado por voces graves e repeticións lentas. A nivel musical, o Grândola é unha canción moi distinta doutras cancións de protesta. A repetición e a sobriedade que a caracterizan posiciónana como un emblema da loita popular, sempre vencellada á música.
A canción apareceu no álbum Cantigas do Maio en 1971. Pouco despois foi prohibida pola ditadura do Estado Novo portugués, porque José Afonso estaba asociado á oposición antifascista. Foi na madrugada do 25 de abril de 1974, cando o Grândola, Vila Morena foi emitido pola emisora Rádio Renascença como sinal secreta para iniciar a Revolución dos Caraveis. A partir dese momento converteuse no himno simbólico da revolución portuguesa e da loita pola democracia.
O Grândola fai unha homenaxe á forza do pobo a través dun dos seus versos máis entoados: “o povo é quem mais ordena”. Empregando a música, o movemento popular foi quen de organizarse para poñerlle punto e final a unha ditadura que restrinxiu liberdades e condicionou o devir da nación portuguesa.
Entre Galicia e Portugal existe unha gran conexión emocional e identitaria. O contido da canción do ‘Zeca’ foi asumido en Galicia como unha defensa da democracia, da dignidade do pobo e da cultura popular. Por iso segue a cantarse en actos memorialísticos, manifestacións, homenaxes e concertos. E por iso, cada 10 de maio, Santiago de Compostela lembra a primeira actuación de José Afonso no Burgo das Nacións. O Grândola non é simplemente unha canción portuguesa. Hoxe, é tamén unha peza da memoria democrática galega.
