O Centro Singular de Investigación en Medicina Molecular e Enfermidades Crónicas da Universidade de Santiago de Compostela (CiMUS) coordinará a partir de 2027 unha nova rede científica europea dedicada a estudar o papel do ‘splicing’ nas enfermidades humanas e a explorar as súas posibles aplicacións no diagnóstico e no desenvolvemento de novos tratamentos. O proxecto ‘DECODES’ —’Deciphering the Splicing Code in Human Disease’— contará cun financiamento global de 4,5 millóns de euros e prolongarase durante catro anos.
A iniciativa comezará o 1 de xaneiro de 2027 baixo a coordinación científica desde Santiago de ‘Marta Varela Rey’ e ‘Ashwin Woodhoo’, investigadores do CiMUS, e contará tamén coa participación da directora científica do centro, ‘Mabel Loza’. A rede integrará universidades, centros de investigación e empresas de España, Portugal, Alemaña, Suíza, Países Baixos, Dinamarca, Suecia, Reino Unido e Polonia.
Un dos principais obxectivos de ‘DECODES’ será avanzar no coñecemento do denominado ‘splicing’ alternativo, un mecanismo mediante o que as células poden producir distintas moléculas de ARN a partir dun mesmo xene e, como consecuencia, diferentes proteínas. Este proceso contribúe á diversidade e ao funcionamento celular, pero as alteracións na súa regulación están relacionadas con patoloxías como o cancro, determinadas enfermidades neurodexenerativas e metabólicas e algunhas enfermidades xenéticas raras.
A rede pretende conectar o coñecemento sobre estes mecanismos moleculares co desenvolvemento de ferramentas que poidan ter aplicación clínica. Os traballos abranguerán dende a identificación de variantes de ARN relacionadas con diferentes enfermidades ata a análise dos procesos responsables da súa formación e a procura de estratexias capaces de modificar de maneira específica o ‘splicing’.
“DECODES nace para cerrar a fenda entre o coñecemento destas alteracións e a súa aplicación no diagnóstico e tratamento”, explica ‘Marta Varela Rey’. Segundo a coordinadora científica do proxecto, o programa permitirá abordar tanto a identificación das isoformas de ARN asociadas ás enfermidades como os mecanismos que determinan a súa aparición e a investigación de posibles intervencións terapéuticas.
Pola súa banda, ‘Ashwin Woodhoo’, investigador distinguido contratado a través do programa Oportunius da Xunta e adscrito ao centro compostelán, destaca o carácter multidisciplinar da rede. “Un dos aspectos máis importantes de DECODES é ter conseguido reunir nunha mesma rede investigadores que son referentes internacionais en áreas moi diferentes, pero absolutamente complementarias”, sinala. Esa combinación permitirá, segundo explica, analizar o ‘splicing’ dende os seus mecanismos moleculares máis básicos ata as súas posibles aplicacións terapéuticas.
CATRO PROXECTOS DESENVOLVERANSE NO CIMUS
A USC recibirá arredor de 1,13 millóns de euros de financiamento europeo para a súa participación no programa e para asumir a coordinación da rede. Santiago terá ademais un peso destacado dentro de ‘DECODES’, xa que catro dos 15 proxectos de doutoramento previstos desenvolveranse no CiMUS.
O grupo dirixido por ‘Marta Varela Rey’ investigará de que maneira as alteracións do ‘splicing’ e as proteínas que se unen ao ARN participan na activación das células estreladas hepáticas e na aparición da fibrose hepática. O traballo buscará detectar mecanismos que poidan servir como punto de partida para o desenvolvemento de novas estratexias terapéuticas.
‘Ashwin Woodhoo’ estará á fronte doutros dous proxectos vinculados ao sistema nervioso periférico. Un deles analizará os mecanismos reguladores do ‘splicing’ relacionados coas enfermidades desmielinizantes, mentres que o segundo investigará o papel de novas proteínas reguladoras do ARN nos tumores malignos da vaíña dos nervios periféricos.
O cuarto proxecto compostelán estará liderado por ‘Mabel Loza’ e centrarase tamén neste tipo de tumores, aínda que dende unha perspectiva farmacolóxica. O seu equipo explorará posibles compostos e estratexias capaces de interferir coa maquinaria celular responsable do ‘splicing’, co obxectivo de abrir novas vías para o tratamento destas patoloxías.
Un programa europeo para formar 15 investigadores
Ademais da investigación científica, outro dos eixes de ‘DECODES’ será a formación de 15 investigadores predoctorais, que desenvolverán as súas teses dentro dunha estrutura internacional e interdisciplinar. O programa combinará o traballo experimental nos respectivos proxectos cunha preparación específica en ámbitos que van dende a xenómica computacional e a bioloxía estrutural ata a bioquímica do ARN.
A formación incluirá tamén traballo con modelos de enfermidade, química medicinal e técnicas de cribado farmacolóxico, ademais de competencias relacionadas coa innovación, o emprendemento e a transferencia do coñecemento. Os participantes realizarán estancias noutros laboratorios e empresas da rede, polo que poderán desenvolver parte da súa actividade en diferentes países e en contornas tanto académicas como empresariais.
“Queremos que DECODES sexa moito máis que 15 proxectos doutorais independentes”, sinalan ‘Varela Rey’ e ‘Woodhoo’. Os responsables da rede explican que a intención é construír unha “verdadeira comunidade científica europea” na que os investigadores en formación poidan integrar coñecementos procedentes de disciplinas diferentes e adquirir experiencia en ámbitos como a investigación académica, a biotecnoloxía ou a medicina traslacional.
A coordinación da iniciativa durante os próximos catro anos sitúa así á Universidade de Santiago de Compostela como punto de conexión dunha rede de investigación distribuída por nove países europeos, especialmente centrada na regulación xénica, o ARN e os mecanismos moleculares implicados na enfermidade.
INVESTIGACIÓN BIOMÉDICA DENDE SANTIAGO
O CiMUS centra a súa actividade no estudo das enfermidades crónicas e organiza o seu traballo arredor de dous grandes programas científicos: o de Mecanismos Moleculares das Enfermidades e o Integrativo Traslacional. A estrutura busca conectar a investigación básica sobre os procesos biolóxicos coa súa posible aplicación clínica, así como coa transferencia tecnolóxica e o desenvolvemento de novas terapias.
O centro compostelán mantén colaboracións con universidades, institucións sanitarias, empresas e entidades dedicadas á innovación. Conta ademais co recoñecemento CIGUS da Xunta de Galicia e foi acreditado recentemente como Unidade de Excelencia María de Maeztu polo Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades.
