A Real Academia Galega dedicou este 17 de maio en Santiago de Compostela unha intensa homenaxe a Begoña Caamaño no pleno extraordinario do Día das Letras Galegas, celebrado no Teatro Principal, onde a institución reivindicou a plena vixencia dunha autora que fixo da literatura, do xornalismo e do feminismo ferramentas de cuestionamento intelectual, defensa ética e compromiso coa lingua galega.
A figura da escritora viguesa, falecida en 2014 cando acababa de cumprir 50 anos, foi presentada como unha creadora que fixo da dúbida, da esculca e do coñecemento unha forma de intervención pública. A xornada puxo o foco tanto na súa obra narrativa —reducida no tempo pero decisiva no impacto— como no seu labor xornalístico, especialmente ligado á radio pública galega, onde desenvolveu unha voz centrada na reflexión crítica e na construción dunha cidadanía máis consciente.
A poeta e académica Ana Romaní, compañeira de Caamaño na Radio Galega, destacou a dimensión intelectual da súa traxectoria ao sinalar que a súa obra procuraba “as ferramentas do coñecemento para saber quen somos e que sociedade queremos ser”. Romaní subliñou ademais a actualidade do seu pensamento nun contexto de desinformación, reivindicando unha práctica xornalística afastada dos lugares comúns e comprometida coa diversidade, a complexidade e o pensamento colectivo.
Na mesma liña, Marilar Aleixandre centrou a súa intervención no feminismo estrutural da autora, incidindo en como Caamaño reinterpretou e “desescribiu” mitos clásicos e artúricos para devolverlles voz ás mulleres silenciadas. A académica definiu este proceso como unha forma de “zurcir con fío violeta linguas cortadas”, reivindicando o valor da súa narrativa como unha reparación simbólica fronte á exclusión histórica feminina nos relatos fundacionais da cultura occidental.
Pola súa parte, Víctor F. Freixanes, editor das súas dúas novelas, salientou a madurez literaria de Circe ou o pracer do azul e Morgana en Esmelle, que cualificou como obras construídas desde unha longa preparación intelectual. Freixanes destacou tamén a singularidade do galego de Caamaño, entendido non só como lingua de creación, senón como “unha forma de narrar o universo”, insistindo en que a autora fixo do idioma unha ferramenta estética, política e cultural.
O presidente da RAG, Henrique Monteagudo, aproveitou a clausura para vincular o legado de Caamaño coa situación actual da lingua galega, reclamando un impulso político decidido e afastado da confrontación partidista. Ante o presidente da Xunta, Alfonso Rueda, Monteagudo advertiu de que a normalización do idioma require máis ca compromiso social e apelou ao diálogo institucional para garantir o seu futuro. Neste contexto, puxo como exemplo a propia traxectoria de Caamaño, criada en castelán e convertida en neofalante, como mostra de compromiso activo coa lingua.
Monteagudo destacou ademais o papel de Santiago de Compostela como referente lingüístico, definindo a cidade como “orgullosa capital da lingua galega”, en referencia ao espazo onde Begoña Caamaño desenvolveu boa parte da súa produción literaria e xornalística máis persoal.
O acto combinou a dimensión académica coa musical, coa participación de Sofía Espiñeira e Os Enxebres de San Lázaro, que acompañaron a apertura e peche da sesión. A celebración incluíu tamén a distribución dunha edición conmemorativa dedicada á autora, reforzando unha homenaxe que presentou a Caamaño como unha das voces máis singulares da literatura galega contemporánea e como referente dunha concepción da cultura ligada á liberdade, á igualdade e á construción crítica do país.
