As declaracións dos distintos grupos políticos do Concello de Santiago sobre a situación da Sala Malatesta evidencian posicións diverxentes arredor da actuación municipal e do marco normativo que afecta ás actividades culturais no casco histórico. O debate céntrase na interpretación dos procedementos administrativos, na responsabilidade política do Goberno local e no impacto do planeamento urbanístico sobre proxectos culturais consolidados na cidade.
Dende o Goberno local, o executivo municipal insiste en que todas as actuacións se axustan estritamente á legalidade vixente. Segundo trasladaron fontes de Raxoi, as resolucións adoptadas no caso da Malatesta apoianse en informes técnicos de Urbanismo e da Asesoría Xurídica municipal, que conclúen a ineficacia dos títulos habilitantes presentados polos responsables do local. O Concello lembra, ademais, que a aprobación inicial da modificación puntual do Plan especial da cidade histórica, acordada o 16 de xuño, supón a suspensión de licenzas e declaracións responsables para determinadas actividades, entre elas a de café-espectáculo, unha situación que pode prolongarse ata dous anos ou ata a entrada en vigor definitiva do novo planeamento.
O Grupo Municipal Socialista, pola súa banda, amosou respecto polo labor técnico dos servizos municipais, pero introduciu matices no plano político. A concelleira Marta Abal sinalou que “ninguén cuestiona que os procedementos administrativos deban cumprirse nin que as resolucións se apoien en informes técnicos”, mais considerou que o Goberno local ten unha responsabilidade política clara. Nese sentido, defendeu a necesidade de “axilizar a modificación do Plan Especial da Cidade Histórica ou, mentres non estea aprobada definitivamente, prever mecanismos de excepción ben regulados” para evitar que actividades culturais e económicas consolidadas queden paralizadas durante longos períodos. Abal advertiu de que a tramitación dun planeamento en curso non debería traducirse “na práctica, nun bloqueo automático de proxectos que forman parte do tecido cultural e social da cidade” e apelou a buscar un equilibrio entre o dereito á calidade de vida da veciñanza e o impulso dunha actividade cultural viva, diversa e sustentable.
Dende o Partido Popular, o concelleiro José Antonio Constenla situou o debate no marco da modificación do Plan especial da cidade histórica e nos criterios que, ao seu xuízo, está a aplicar o Goberno local. O edil popular criticou que o Concello xustifique determinadas decisións en nome da protección da función residencial do casco histórico mentres, segundo afirmou, “se van restrinxir os usos relacionados con tendas de recordos, pero non os relacionados con discotecas”. Constenla sostivo que a argumentación municipal apunta a que certos negocios afectan á convivencia veciñal, mais defendeu que o que realmente incide negativamente na función residencial son os locais nocturnos que non cumpren cos horarios de peche. Nese sentido, acusou ao executivo municipal de aplicar criterios incoherentes no planeamento e de xestionar a Administración local dun xeito que cualificou de arbitrario.
No caso das concelleiras non adscritas, evitaron pronunciarse polo momento sobre o fondo da cuestión. Mercedes Rosón indicou que están “á espera de ter acceso á documentación para ver como se xustifica ese peche” e que, ata contar con esa información, non realizarán máis valoracións públicas.
A VECIÑANZA “RESPIRA ALIVIADA”
A Asociación de Veciños Río Sarela–San Lourenzo tamén fixo públicas as súas valoracións sobre o caso a través do seu presidente, Jon Brokenbrow, quen asegurou que o colectivo leva “oito anos dedicando tempo e recursos ao tema da sala Malatesta”, un esforzo que, segundo indicou, podería terse destinado a outras necesidades do barrio. Brokenbrow afirmou que, aínda que a veciñanza “respira aliviada coa noticia do peche da sala”, persiste o malestar por ter que soportar durante anos “unha situación completamente fóra de control, en detrimento do barrio e da tranquilidade persoal”. Desde a asociación lembran que o local “nunca tivo licenza para funcionar como sala de festas ou discoteca, só como café-concerto” e sosteñen que os seus responsables mantiveron a actividade malia seren conscientes do impacto ambiental que xeraba. O presidente da AVV recoñeceu a importancia da hostalaría na cidade, mais subliñou que a maioría dos locais de lecer nocturno “conseguiron reducir o seu impacto sobre o entorno inmediato”, algo que, ao seu xuízo, non aconteceu neste caso, pese ás reunións mantidas coa propiedade e ás peticións veciñais. Brokenbrow defendeu que “os locais de ocio nocturno non encaixan en barrios residenciais, máis alá de calquera cuestión legal” e lamentou a perda de postos de traballo derivada da situación, aínda que incidiu en que “o dereito ao descanso debe prevalecer sobre a actividade económica”. Finalmente, criticou a actuación municipal, ao considerar que o Concello “podería e debería ter actuado con moita máis celeridade, evitando así as situacións de ruído e vandalismo sufridas pola veciñanza durante este tempo”.
CONFLITO DE ANOS ATRÁS ENTRE A VECIÑANZA, O CONCELLO E A XERENCIA DO LOCAL
O conflito arredor da sala Malatesta non é novo e arrástrase, cando menos, dende hai xa anos. Na primavera de 2024 o Concello de Santiago decretou o primeiro peche inmediato do local tras varias medicións acústicas realizadas en vivendas próximas e na vía pública. Segundo explicara entón a Concellería de Urbanismo a Xornal de Compostela, os informes elaborados por unha entidade externa reflectían superación dos límites legais de ruído, tanto no interior dos domicilios afectados como no exterior, en resposta a denuncias presentadas por veciños da contorna.
A orde de clausura provocou daquela unha forte controversia no barrio de San Lourenzo, con posicións encontradas entre a veciñanza. Mentres algúns residentes atribuían os problemas non tanto á música como ás consecuencias da actividade nocturna —lixo, ouriños, vómitos nos portais ou altercados na rúa—, outros veciños próximos ao local aseguraban que non percibían molestias acústicas significativas dende as súas vivendas. Nese contexto, chegáronse a propoñer solucións alternativas para mellorar a convivencia, como modificar os fluxos de saída do público para afastalos das zonas residenciais.
Dende a dirección da Malatesta, aquela primeira orde de peche foi cualificada como unha “medida ilegal”, ao considerar que se baseaba nunha medición irregular e realizada sen comunicación previa ao establecemento. Os responsables da sala aseguraron ter superado con anterioridade diversas probas acústicas, incluídas dúas medicións con sonógrafo, e cuestionaron a validez do informe municipal por posibles deficiencias técnicas, como a ausencia de referencia ás condicións meteorolóxicas ou a falta do número mínimo de rexistros esixidos pola normativa.
O Concello, pola súa banda, mantivo a súa posición e defendeu que as análises acústicas se centraron exclusivamente no ruído xerado polo local, descartando interferencias externas. Desde Urbanismo sostiveron que os niveis detectados non cumprían os límites establecidos e lembraron que o establecemento dispoñía dun prazo para presentar alegacións dentro do expediente aberto, que derivou nun peche temporal mentres se tramitaban os procedementos correspondentes.
A relación entre a sala, a veciñanza e a administración municipal xa estaba tensa dende o outono de 2023, cando un incendio provocado por un posible curtocircuíto obrigou a evacuar arredor de 150 persoas durante unha actuación musical. Aínda que non se rexistraron feridos, o suceso incrementou a preocupación social e levou o Concello a intensificar as inspeccións nos locais de lecer nocturno, especialmente en materia de seguridade e prevención de incendios. Os responsables da Malatesta insistiran daquela en que cumprían a normativa vixente e en que se estaba a “magnificar” a situación.
