Os profesores da Universidade de Sevilla (US) e da Universidade de Santiago de Compostela (USC) José María Martín Olalla e Jorge Mira, analizan cal é a mellor hora para arrincar a xornada en vista da variación da hora de amencer, “que se observa por enriba dos 30 graos de latitude”. No seu estudo abarcan os fundamentos fisiolóxicos e sociais da práctica do cambio estacional da hora e revisan o seu impacto na saúde. Así, segundo informaron a US e a USC en senllos comunicados, esta análise toma como exemplo as cidades de Bogotá e Nova York, situadas sobre o mesmo meridiano, pero a diferente latitude, para sinalar que no inverno o amencer atrásase unha hora e media na segunda cidade. “Isto atrasa a vida en Nova York durante o inverno, pero na primavera o atraso do amencer desapareceu e a actividade pode iniciarse antes. O cambio de hora de primavera facilita esa adaptación”, sinalou Jorge Mira.
O estudo recolle diversos exemplos, actuais e pasados, de sociedades con actividade atrasada no inverno e adiantada no verán, en liña co papel sincronizador da luz matinal para o organismo. “As sociedades modernas teñen varios mecanismos de sincronización. Por exemplo, o emprego dunha hora estándar nunha rexión ampla, ou o emprego de horarios preestablecidos. O cambio de hora é outro mecanismo sincronizador, que adapta a actividade humana á estación correspondente“, sinalou Martín-Olalla. Os autores indican que a primeira fin de semana de abril e a primeira fin de semana de outubro serían as máis adecuadas para o cambio de hora. O estudo publicado en RSOS revisa o impacto do cambio estacional de hora na saúde humana considerando dous tipos de efectos: os asociados co cambio en si, e os asociados co período de vixencia da hora de verán.
Para o primeiro caso os autores sinalan que os estudos publicados non analizaron epidemioloxicamente o problema e que os indicios suxiren que o impacto é moi débil. “Un estudo moi completo en Estados Unidos reporta un 5 % de aumento en accidentes de tráfico na semana posterior ao cambio de primavera, pero soslaia que dun ano a outro os accidentes de tráficos semanais fluctúan un 15 %. O cambio de hora ten un impacto, pero é moi débil en comparación cos outros factores que inflúen no problema”, sinalou Mira. “O cambio de hora funcionou durante cen anos sen perturbacións graves. O problema é que nos últimos anos asociouse só ao aforro de enerxía cando, en realidade, é un mecanismo natural de adaptación“, resaltou Martín-Olalla
No segundo caso, os autores sinalan que a polémica actual parte dunha interpretación errónea do cambio estacional da hora. Segundo Martín-Olalla e Mira o cambio de hora non é un salto de zona horaria, nin fai que a poboación viva axustada ao sol doutro lugar, nin que o seu ritmo de vida se vexa desaliñado respecto do sol. “En certa forma é ao revés, o cambio de hora aliña o inicio da actividade co amencer“, sinalou Mira. “En 1810 as Cortes de Cádiz xa facían este tipo de adaptación estacional e non había fusos horarios nin nada do estilo. Simplemente a vida social reorganízase porque a duración do día no verán permite facer rutinas matinais a horas que non son benvidas durante o inverno”, destacou Martín-Olalla.
Mira e Martín-Olalla criticaron con dureza os estudos que reportan efectos a longo prazo no cambio estacional da hora e que o asocian con incremento do risco de cancro, perda de sono ou obesidade, entre outros. Sinalan que estes estudos analizan e reportan os efectos de ter unha hora común nunha zona horaria de Estados Unidos ou de Rusia, pero non din nada sobre o cambio estacional da hora. “Estúdase o que ocorre, por exemplo, en Nova York e en Detroit, nos extremos da zona horaria da Costa Este de Estados Unidos, pero en base a acumulados anuais de incidencias. A diferenza horaria entre unha e outra cidade é sempre a mesma ao longo do ano. Por tanto, non se pode inferir que os efectos que reportan se asocien co cambio de hora, que ten natureza estacional“, destacaron.
O estudo termina analizando por que o cambio de hora triunfou no século XX e que dificultades enfrontan agora as asociacións médicas cando pretenden eliminar a práctica e adoptar a hora de inverno permanente. Sinalan que o efecto principal da medida foi o aumento das horas de luz durante o segmento de lecer na primavera e verán. “A xente aceptou ir traballar antes na primavera e verán se con iso saía antes, e podía gozar máis a tarde paseando, indo ao parque ou a praia, parece unha obviedade, pero hai que dicilo”, sinalou Mira. Por contra a eliminación do cambio de hora enfróntase un dilema de difícil solución: adiantar a hora de entrada ao traballo cando máis se atrasa o amencer ou atrasar a hora de entrada ao traballo cando máis se adianta o amencer. “As dúas opcións van contra a fisioloxía humana“, sinala Martín-Olalla que engade “por iso a eliminación do cambio de hora é complicada en Estados Unidos e en Europa”. Pola súa banda, Mira indicou que “abriron unha caixa de Pandora, exacerbaron as críticas a unha práctica natural que funciona razoablemente ben e agora temen que o remedio sexa peor que a enfermidade”.
