A Real Academia Galega de Ciencias (RAGC) reuniu este xoves, 8 de outubro, no Salón Nobre do Colexio de Fonseca de Santiago de Compostela a representantes do ámbito científico, académico e institucional con motivo da celebración do Día da Ciencia en Galicia. A conmemoración estivo dedicada á oceanógrafa Aida Fernández Ríos, recoñecida como ‘Científica Galega 2026’, e incluíu a entrega das Medallas de Investigación a cinco especialistas de diferentes disciplinas, entre eles catro profesionais vinculados á Universidade de Santiago de Compostela (USC).
A cerimonia contou coa participación da reitora da USC, Rosa Crujeiras; a alcaldesa de Santiago, Goretti Sanmartín; o presidente da RAGC, Juan Lema; a directora da Axencia Galega de Innovación (Gain), Carmen Cotelo; e o reitor da Universidade da Coruña, Ricardo Cao. Tamén asistiron representantes do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC) e do Consello da Cultura Galega, xunto con membros da comunidade investigadora.
A protagonista desta edición foi Aida Fernández Ríos (Vigo, 1947 – Moaña, 2015), investigadora especializada no estudo dos océanos que desenvolveu unha parte fundamental da súa carreira no Instituto de Investigacións Mariñas de Vigo (IIM-CSIC). A científica converteuse na primeira muller en asumir a dirección deste centro, desde o que participou en investigacións relacionadas coa química mariña e os procesos que afectan ao medio oceánico.
Durante a súa intervención, o presidente da RAGC, Juan Lema, destacou a capacidade da oceanógrafa para “identificar problemas relevantes” e abordar cuestións científicas cunha perspectiva internacional. A academia dedicoulle tamén unha peza audiovisual na que repasou a súa actividade profesional e presentou un novo número da revista ‘A Ciencia en Galicia’, centrado na súa figura e nas súas achegas á investigación.
O catedrático da Universidade de Vigo Gabriel Rosón foi o encargado de profundar na traxectoria da homenaxeada mediante unha conferencia na que abordou algúns dos seus traballos científicos. Entre eles, salientou a súa participación nunha investigación publicada en 2004 na revista ‘Science’, considerada o primeiro estudo que permitiu cuantificar a escala mundial a acumulación de dióxido de carbono procedente da actividade humana nos océanos.
Aquel traballo contribuíu ao coñecemento do papel que desempeñan os mares na absorción de CO₂ e á comprensión dos efectos das emisións de orixe humana sobre os sistemas oceánicos. A participación de Fernández Ríos nesta investigación foi un dos aspectos destacados durante o acto para explicar a proxección internacional da súa carreira científica.
CATRO INVESTIGADORES VINCULADOS Á USC RECIBEN AS MEDALLAS DE INVESTIGACIÓN
Ademais da homenaxe á oceanógrafa, a RAGC entregou as súas Medallas de Investigación 2026, uns recoñecementos destinados a poñer en valor as contribucións realizadas desde diferentes áreas do coñecemento. Nesta edición, catro das cinco persoas distinguidas desenvolven a súa actividade na Universidade de Santiago de Compostela, en campos que abranguen desde a farmacoloxía e a economía ata as matemáticas e a química física.
Unha das galardoadas foi Mabel Loza, catedrática de Farmacoloxía da USC e directora do Centro Singular de Investigación en Medicina Molecular e Enfermidades Crónicas (CiMUS). A academia recoñeceu a súa contribución ao desenvolvemento de estratexias para a identificación e o descubrimento temperán de novos fármacos, unha actividade vinculada á investigación biomédica e á procura de posibles tratamentos.
Tamén recibiu unha medalla Sebastián Villasante, profesor de Economía Aplicada na USC e investigador do Centro de Investigación Interdisciplinar en Tecnoloxías Ambientais (CRETUS). O seu recoñecemento responde aos traballos desenvolvidos arredor das consecuencias socioeconómicas do cambio climático sobre os océanos, unha liña de investigación que analiza as relacións entre os ecosistemas mariños, a actividade económica e as comunidades que dependen dos recursos do mar.
No ámbito das matemáticas, a RAGC distinguiu a Rosa Crujeiras, reitora da USC, polo seu labor na transferencia do coñecemento matemático ao sector industrial. O galardón recoñece a aplicación da investigación matemática a problemas e necesidades de distintos ámbitos produtivos, así como a conexión entre o traballo universitario e a súa utilización fóra do ámbito académico.
O cuarto recoñecemento vinculado á institución compostelá foi para Francisco Rivadulla, catedrático de Química Física da USC e investigador do Centro Singular de Investigación en Química Biolóxica e Materiais Moleculares (CiQUS). A academia destacou as súas achegas ao deseño de novos materiais destinados á conversión de enerxía, un campo que combina o estudo das propiedades físicas e químicas dos materiais co desenvolvemento de aplicacións tecnolóxicas.
A SEGURIDADE MINEIRA COMPLETA OS CINCO RECOÑECEMENTOS
A relación de persoas premiadas completouse con Leandro Alejano, catedrático de Mecánica de Rochas da Universidade de Vigo. Neste caso, a Medalla de Investigación recoñeceu os seus avances no estudo da estabilidade e da seguridade das explotacións mineiras, unha especialidade centrada no comportamento dos materiais rochosos e na prevención de riscos asociados á actividade extractiva.
Coa entrega destes cinco galardóns, a Real Academia Galega de Ciencias reuniu nun mesmo acto investigacións desenvolvidas en ámbitos como a saúde, o medio ambiente, a economía, as matemáticas, a enerxía e a enxeñaría. A diversidade das disciplinas recoñecidas foi un dos elementos da celebración, que combinou a distinción de traxectorias científicas actuais coa recuperación da memoria de investigadoras que contribuíron ao desenvolvemento da ciencia galega.
A celebración do Día da Ciencia en Galicia situou así o Colexio de Fonseca como escenario do recoñecemento á actividade investigadora, cunha presenza destacada da Universidade de Santiago de Compostela tanto entre as institucións participantes como entre as persoas galardoadas. O acto serviu tamén para lembrar a contribución de Aida Fernández Ríos ao estudo dos océanos e a súa participación en investigacións internacionais sobre os efectos da actividade humana no medio mariño.
