O espazo municipal da Casa Xohana Torres acolleu na tarde deste xoves a presentación do libro Un formigueiro de mulleres. As trapicheiras do Miño, da autora Natalia Jorge Pereira, nun acto público celebrado en Santiago de Compostela que contou coa intervención da alcaldesa, Goretti Sanmartín.
Durante a súa intervención, a rexedora puxo en valor o carácter investigador da obra, recoñecida co Premio Xohana Torres de Ensaio 2024, destacando o uso dunha ampla diversidade de fontes documentais e orais para reconstruír as traxectorias vitais das mulleres coñecidas como trapicheiras na Raia do Miño. Segundo explicou, o libro permite achegarse ás súas liñaxes familiares, ás condicións nas que desenvolveron o seu traballo e á subcultura propia que artellaron nun contexto económico e social adverso.
Sanmartín agradeceu tamén o labor do xurado e da Universidade de Santiago de Compostela, responsable da edición da obra gañadora, lembrando que o premio nace coa vontade de recoñecer e promover a investigación arredor das mulleres e do seu papel social. Neste sentido, sinalou que iniciativas deste tipo permiten visibilizar figuras e ámbitos historicamente pouco presentes nos relatos oficiais.
A alcaldesa animou ao público a achegarse á lectura do libro, que definiu como un traballo que combina historia social, investigación científica, arquivo oral e memoria colectiva, e que centra a atención nun oficio practicamente descoñecido. As mulleres do trapiche, explicou, eran identificables pola súa indumentaria característica, con saias amplas e grandes cestos sobre a cabeza, elementos asociados a unha actividade fundamental para a subsistencia de moitas comunidades.
A publicación subliña tamén que, especialmente durante a posguerra, o papel destas mulleres foi máis alá do abastecemento de produtos ausentes do mercado oficial. A súa actividade contribuíu a protexer identidades colectivas e a conservar referentes culturais nun territorio marcado pola fronteira, a economía informal e as relacións de solidariedade tecidas ao longo do río Miño.
