A alcaldesa de Santiago de Compostela, Goretti Sanmartín, cuestionou este venres a actuación da Xunta de Galicia na aplicación da declaración de zona de mercado residencial tensionado e acusou o Goberno autonómico de dificultar o desenvolvemento dunha medida destinada a conter os prezos do alugueiro. Durante a súa rolda de prensa semanal, a rexedora defendeu que aínda non transcorreu tempo suficiente para avaliar os resultados da declaración e reclamou unha maior colaboración institucional para afrontar os problemas de acceso á vivenda na capital galega.
Sanmartín sostivo que as valoracións realizadas a partir dos primeiros datos publicados sobre os contratos de alugueiro non permiten establecer conclusións fiables. Segundo explicou, a información dispoñible é provisional e incompleta, xa que recolle unicamente os novos contratos formalizados, sen incorporar os que continúan vixentes. Esta circunstancia, ao seu xuízo, impide coñecer a evolución real do mercado residencial compostelán.
A alcaldesa advertiu de que unha diminución no número de novos contratos non implica necesariamente unha redución da oferta de alugueiro. Pola contra, apuntou á posibilidade de que exista unha maior continuidade dos arrendamentos anteriores, o que podería traducirse nunha menor rotación das persoas inquilinas. Por este motivo, considerou necesario dispoñer de información sobre o conxunto dos contratos activos e analizar a súa evolución durante un período máis prolongado.
“Non parece serio avaliar os efectos da zona de mercado residencial tensionado apenas uns dous meses despois da entrada en vigor da declaración”, manifestou. A rexedora insistiu en que os datos parciais non permiten determinar se a medida está funcionando e criticou que se empreguen para cuestionar a súa eficacia antes de contar cunha serie temporal suficiente.
Un dos principais reproches de Sanmartín ao Executivo autonómico centrouse na supervisión do cumprimento da normativa. A alcaldesa lembrou que a Xunta de Galicia é a administración responsable do rexistro dos contratos de alugueiro e dispón das competencias para aplicar sancións cando se producen incumprimentos das limitacións establecidas.
Neste sentido, afirmou que, se os prezos dos novos contratos superan os límites que correspondan conforme á declaración de zona tensionada, a administración autonómica debería activar os mecanismos de control previstos na lexislación. Sanmartín atribuíu a falta de actuación que denuncia á oposición política da Xunta a esta ferramenta e chegou a suxerir que existe unha vontade de desacreditala.
“Parece lóxico que pensemos que existe un boicoteo a unha medida que non lle gusta á Xunta para poder dicir que non funciona”, declarou. A alcaldesa tamén reprochou ao Goberno galego que cuestione os resultados da declaración sen, segundo a súa interpretación, comprometerse a garantir o cumprimento das restricións.
Preguntada por se o Concello solicitara oficialmente á Xunta que asumise as tarefas de inspección e control, Sanmartín recoñeceu que descoñecía se esa petición xa fora presentada formalmente. Explicou que non tivera ocasión de abordar a cuestión co concelleiro de Urbanismo, que se atopa participando en encontros sobre políticas de vivenda en Pamplona, pero asegurou que o Goberno local trasladará esa demanda polos procedementos correspondentes.
A rexedora defendeu que a intervención de diferentes administracións resulta imprescindible para aplicar unha política de vivenda efectiva. Segundo indicou, o Concello pode aprobar instrumentos para actuar sobre o mercado residencial, pero a súa capacidade de execución depende tamén de que outras institucións exerzan as competencias que teñen atribuídas.
AS VIVENDAS TURÍSTICAS INSCRITAS BAIXAN DE 811 A 604
Durante a súa comparecencia, Sanmartín repasou outras actuacións municipais relacionadas coa vivenda, entre elas as medidas destinadas a limitar a presenza de aloxamentos turísticos. Segundo os datos que facilitou, o número de vivendas de uso turístico inscritas no rexistro autonómico pasou de 811 en xaneiro de 2024 a 604 en setembro de 2026, o que representa unha redución de 207 inmobles.
A alcaldesa sinalou que a evolución dos anuncios publicados nas plataformas de alugueiro turístico presenta unha tendencia semellante, cunha diminución aproximada do 25%. Atribuíu parte destes resultados á actuación municipal para comprobar a situación dos inmobles e avanzar na recuperación do uso residencial de vivendas que se destinaban á actividade turística.
Con todo, considerou que a redución podería producirse con maior rapidez se a Xunta esixise de maneira efectiva o correspondente título habilitante municipal para manter as inscricións no rexistro autonómico. Sanmartín explicou que, ante esta situación, o Concello continúa examinando os casos individualmente para determinar se cumpren as condicións necesarias.
A rexedora vinculou esta política coa necesidade de incrementar a dispoñibilidade de vivenda residencial sen depender exclusivamente da construción de novos edificios. Na súa opinión, a recuperación de inmobles actualmente destinados a outros usos debe formar parte dunha estratexia máis ampla para facilitar o acceso á vivenda.
TRES MILLÓNS DE EUROS PARA ADQUIRIR EDIFICIOS NA CIDADE HISTÓRICA
Outra das iniciativas abordadas foi o programa municipal de compra de inmobles na cidade histórica, para o que o Concello prevé destinar tres millóns de euros. Sanmartín explicou que os traballos preparatorios están avanzados e que a intención do Goberno local é publicar un procedemento público ao que poderán presentarse persoas propietarias de edificios que reúnan determinadas características.
A actuación estará orientada á adquisición de inmobles que precisen obras de rehabilitación. As propostas serán examinadas conforme a criterios previamente establecidos e mediante un proceso de selección público, sen que a elección dos edificios dependa directamente dunha decisión discrecional do Executivo municipal.
Unha vez adquiridos os inmobles, a previsión é que o Consorcio de Santiago participe na súa rehabilitación, co obxectivo de recuperar espazos residenciais na zona histórica. A alcaldesa explicou que existe un compromiso de colaboración para desenvolver esta actuación, aínda que non concretou unha data para a súa materialización.
Sanmartín respondeu tamén ás críticas sobre a ausencia de vivendas promovidas directamente polo actual Goberno municipal. Defendeu que as medidas impulsadas polo Concello teñen un carácter estrutural e que, debido aos procedementos administrativos necesarios, os seus resultados non poden producirse de maneira inmediata.
Neste mesmo ámbito, referiuse á recuperación do rexistro municipal de soares, unha ferramenta que, segundo afirmou, permanecera sen unha aplicación efectiva durante anos. A alcaldesa destacou que o actual Executivo conseguiu levar por primeira vez varias parcelas a poxa pública e que algunhas delas xa avanzan cara a novos usos.
O CONCELLO CONTINÚA ELABORANDO O CENSO DE VIVENDAS BALEIRAS
A alcaldesa confirmou que os servizos municipais de Urbanismo seguen traballando na creación dun censo de vivendas desocupadas, necesario para poder aplicar a recarga do imposto sobre bens inmobles (IBI) aos inmobles que cumpran os requisitos legais.
Sanmartín cuestionou que o Concello teña que elaborar un rexistro propio cando xa existe un instrumento autonómico que, ao seu entender, podería servir como punto de partida se dispuxese de información suficiente. Explicou que a actuación municipal comezou polas propiedades das entidades financeiras, ao tratarse de inmobles sobre os que xa existe información rexistral.
Neste sentido, lembrou que o Concello iniciou 19 expedientes para declarar a desocupación permanente de vivendas pertencentes a entidades financeiras. Estes procedementos forman parte das primeiras actuacións municipais destinadas a identificar inmobles sen uso residencial e avanzar cara á aplicación das medidas fiscais previstas.
A rexedora recoñeceu que aínda non existe un prazo definido para completar o censo municipal, aínda que asegurou que a súa elaboración figura entre as prioridades do departamento de Urbanismo. Insistiu en que a identificación das vivendas baleiras require un traballo administrativo que non pode resolverse nun período curto.
A alcaldesa tamén valorou os anuncios da Xunta relacionados coa construción de novas vivendas en Santiago. Entre as actuacións mencionadas figura o desenvolvemento do SUNP-1 de Mallou, cunha previsión de máis de 3.000 vivendas, das que o 80% serían protexidas, así como a reorganización dunha parcela de equipamento en Santa Marta para permitir a construción de 36 inmobles residenciais.
Tamén se referiu ás parcelas cedidas polo Concello para promover novas vivendas e ao avance da licitación das obras de 60 aloxamentos compartidos, unha actuación que, segundo lembrou, levaba anos pendente. Sanmartín situou estes proxectos entre as medidas positivas, aínda que considerou que a súa posta en marcha chega despois dun prolongado período de escasa actividade na promoción pública de vivenda.
A rexedora mencionou igualmente a recente entrega de 24 vivendas, que identificou como as primeiras promocións entregadas despois de varios anos. Ao seu xuízo, estas actuacións resultan insuficientes para unha administración que conta con competencias plenas nesta materia.
Sanmartín insistiu especialmente na diferenza entre vivenda protexida e vivenda pública. Segundo explicou, o Goberno municipal considera prioritario que os inmobles promovidos con recursos públicos se destinen ao alugueiro e permanezan dentro do parque residencial público, en lugar de seren vendidos a particulares.
A alcaldesa reiterou a disposición do Concello a colaborar coa Xunta mediante a cesión de parcelas e outras actuacións urbanísticas, pero defendeu que esa cooperación debería orientarse preferentemente á creación de vivenda pública en réxime de alugueiro. Tamén reclamou que o Executivo autonómico participe nun programa de rehabilitación residencial en Santiago, seguindo fórmulas de colaboración que, segundo indicou, xa existen noutras cidades galegas.
A MORTE DE MARICARMEN E AS REIVINDICACIÓNS DE VIVENDA
A comparecencia estivo marcada tamén pola recente morte de Maricarmen Abascal, vinculándoa ás mobilizacións polo dereito á vivenda en Santiago. Sanmartín trasladou as súas condolencias á familia, ás amizades e ás persoas que compartiron con ela as reivindicacións residenciais, ao tempo que criticou determinados comportamentos e declaracións públicas producidos arredor do seu falecemento.
A alcaldesa relacionou este caso coa situación das persoas que atopan dificultades para acceder ou manter unha vivenda e coa mobilización social que se está desenvolvendo na cidade. Neste contexto, expresou o seu apoio ao dereito da cidadanía a reclamar medidas que permitan garantir unhas condicións residenciais dignas.
Sanmartín tamén se referiu á acampada reivindicativa pola vivenda e considerou que as institucións deben responder ás demandas sociais mediante actuacións dentro dos seus respectivos ámbitos competenciais. Afirmou que o Goberno municipal continuará centrado nas políticas de vivenda e evitou entrar noutras controversias relacionadas coas mobilizacións.
En relación coa petición dun acto institucional de lembranza, a alcaldesa manifestou que non ten inconveniente en que se garde un minuto de silencio por Maricarmen Abascal no próximo pleno municipal. Defendeu, ademais, que a continuidade das actuacións para facilitar o acceso á vivenda constitúe unha maneira de dar resposta ás reivindicacións que representaba.
O CONCELLO PREVÉ ASUMIR PROGRESIVAMENTE O MANTEMENTO DOS VIAIS DO CAMPUS
Fóra do ámbito residencial, Sanmartín respondeu tamén a unha pregunta sobre a situación do convenio de colaboración entre o Concello de Santiago e a Universidade de Santiago de Compostela, especialmente no relativo aos viais universitarios.
A alcaldesa explicou que o acordo abrangue diferentes materias, entre elas a mobilidade, o uso compartido de infraestruturas e a organización de actividades culturais e deportivas. Porén, recoñeceu que un dos aspectos máis relevantes para o Concello é regularizar a situación dos viais do campus e determinar as responsabilidades sobre o seu mantemento.
Segundo indicou, a previsión é que a administración municipal asuma progresivamente estas vías, sempre que se vaian resolvendo as cuestións xurídicas e rexistrais das parcelas afectadas. O proceso desenvolverase de maneira individualizada, examinando a documentación correspondente a cada espazo antes de formalizar a súa incorporación á xestión municipal.
Sanmartín sinalou que xa se produciron intercambios de información entre a USC e o Concello, aínda que parte da documentación precisaba ser completada. Ademais, advertiu de que a asunción dos viais implicará novos custos para as arcas municipais, debido ás deficiencias existentes tanto nas superficies como nas canalizacións soterradas.
Por este motivo, explicou que será necesario concretar mecanismos de cooperación que permitan abordar as reparacións pendentes antes ou durante o proceso de transferencia das responsabilidades de mantemento.
A ALCALDESA ASEGURA QUE O BNG ESTÁ PREPARADO PARA AFRONTAR AS ELECCIÓNS
A rexedora tamén abordou a situación política estatal tras o rexeitamento de dous decretos lei e a convocatoria electoral á que se referiu durante a comparecencia. Sanmartín afirmou que o Goberno municipal continuará desenvolvendo a súa actividade con independencia do calendario electoral e mencionou, entre os asuntos prioritarios, a tramitación do novo contrato de transporte urbano de Santiago.
Desde a súa condición de integrante do BNG, defendeu o traballo realizado pola formación no Congreso dos Deputados e destacou iniciativas relacionadas con Galicia e coa capital galega. Entre elas citou os descontos da AP-9, as demandas de mellora das infraestruturas ferroviarias e o incremento da achega estatal para a construción da nova depuradora de Santiago.
Sanmartín expresou a súa confianza nos resultados electorais do Bloque e asegurou que a organización está preparada para afrontar a nova convocatoria. Ao mesmo tempo, manifestou a súa preocupación polo clima de polarización política e pola posición das formacións que, segundo a súa valoración, non están priorizando as necesidades dos colectivos máis vulnerables.
A alcaldesa concluíu reiterando que o acceso á vivenda continuará sendo unha das prioridades do Executivo compostelán, tanto mediante as ferramentas municipais xa activadas como a través da reclamación dunha maior implicación da Xunta e do Goberno do Estado. Na súa opinión, a combinación de políticas de alugueiro, rehabilitación, recuperación de vivendas desocupadas e promoción residencial pública resulta necesaria para abordar un problema que supera as posibilidades de actuación dunha única administración.
