Un estudo do investigador do IGME–CSIC David Martín Freire-Lista, localizou as canteiras orixinais da pedra de Ançã, coñecida como a “pedra branca de Coimbra”, utilizada na construción do Hostal dos Reis Católicos de Santiago. Tal e como trasladou o CSIC nunha nota de prensa, o xeólogo, xunto a Fernando Figueiredo e Maria Helena Henriques, percorreron o rastro das canteiras e a rede de camiños que a levaron ata a capital.
Así, o estudo expón que no subsolo do municipio de Cantanhede, a unhas leguas de Coimbra, atopábase unha calcaria xurásica, formada en mares antigos, onde as augas quietas permitiron que os lodos máis finos se depositasen. Co paso dos milenios, aquela materia compactouse ata adquirir unha estrutura “homoxénea, porosa e suave ao traballo”. Nas canteiras de Ançã, Portunhos, Pena, Vila Nova ou Fornos, os canteiros arrincaban os bloques a golpe de ferramenta.
Posteriormente, cada sillar iniciaba unha viaxe en carro ata os puntos de embarque, dos que partía en barcas por canles e ríos, seguindo o curso do Mondego ata alcanzar o mar. Desta forma chegaban á ría de Arousa, desde onde pequenas embarcacións remontaban o río Ulla ata o porto fluvial de Padrón. Desde ese punto, os bloques continuaban por terra, avanzando ata a cidade onde os Reis Católicos ordenaran levantar un hospital en pedra.
Entre 1501 e 1511, baixo a dirección de Enrique e Antón Egas, erixiuse o Hospital Real, símbolo do Renacemento e da presenza da Coroa en Santiago. A pedra de Ançã foi utilizada para crear os alicerces calados do cruceiro do edificio.
