A alcaldesa de Santiago, Goretti Sanmartín, participou esta mañá no acto de presentación das estatuas procedentes do mosteiro de Mosteiro de Carboeiro, celebrado no Museo das Peregrinacións e de Santiago. No seu discurso, cualificou a xornada como “maravillosa” e salientou a importancia de que o patrimonio “estea nos seus lugares de orixe, onde debe estar”.
As dúas esculturas románicas —un Cristo en Maxestade e un relevo cos símbolos dos evanxelistas— foran retiradas do tímpano do templo de Silleda nos anos cincuenta do século pasado e permaneceron durante décadas fóra de Galicia, ata seren localizadas no Museu Frederic Marès. A súa saída produciuse malia que o mosteiro estaba declarado Monumento Histórico-Artístico desde 1931, o que impedía a segregación de elementos do conxunto.
A reaparición da documentación que acreditaba o roubo, localizada polo historiador Francisco Prado-Vilar en arquivos galegos e estatais, permitiu activar unha reclamación formal. A Xunta de Galicia dirixiuse en 2023 ao Concello de Barcelona, propietario do museo, para solicitar o retorno das pezas, que se producirá de maneira temporal e baixo tutela autonómica.
Durante a súa intervención, Sanmartín puxo en valor que, a diferenza doutros procesos de recuperación patrimonial, neste caso non foi preciso acudir aos tribunais. “Este debe ser o guión que nos leve a recuperar tamén outras pezas que continúan estando fóra do noso país”, afirmou, en referencia á colaboración entre administracións e á disposición da institución propietaria das esculturas.
A alcaldesa relacionou este regreso co recente proceso xudicial que permitiu recuperar para Santiago as esculturas atribuídas ao mestre Mateo, tras unha sentenza firme do Tribunal Supremo. Segundo sinalou, naquela ocasión foi necesario un “longo periplo xudicial” para lograr a restitución, mentres que no caso de Carboeiro se optou por unha vía de acordo institucional.
Sanmartín defendeu que a investigación histórica é un paso previo imprescindible para estes procesos. Subliñou que a recompilación de probas documentais permite ás administracións “ter material suficiente para dicir este é o proceso polo que poden regresar” as pezas, sen “ruído mediático” e atendendo ao que cualificou como unha cuestión de lóxica e xustiza patrimonial.
CHAMAMENTO A NOVAS DEVOLUCIÓNS
No seu discurso, a rexedora compostelá instou ás institucións estatais a iniciar de oficio expedientes para a devolución de bens que, ao seu xuízo, deberían estar nos seus lugares de procedencia. Como exemplo, citou as columnas de San Paio e de Alcabazares, conservadas no Museo Arqueolóxico Nacional, así como outras partes do patrimonio compostelán que permanecen fóra do Estado.
“É o momento de que, entre todas as administracións e entidades, colaboremos”, manifestou, ao tempo que garantiu a disposición do Concello de Santiago para participar en futuras reclamacións. Agradeceu tamén a implicación das administracións galega e barcelonesa, así como do persoal técnico e investigador que fixo posible a restitución.
O acto no Museo das Peregrinacións reuniu representantes institucionais e do ámbito patrimonial, e serviu para presentar publicamente unhas pezas que formaban parte esencial da portada románica do mosteiro de Carboeiro. A súa presenza en Santiago permitirá exhibilas en Galicia tras case setenta anos fóra da comunidade, á espera de definir o seu destino definitivo.
