O Camiño de Santiago Francés concentrou en 2024 un total de 236.262 peregrinos, o que supón o 47,4% do total das persoas que fixeron o Camiño de Santiago, consolidándose como a ruta xacobea máis transitada. Ademais, actuou como motor de emprego, actividade empresarial e servizos en 113 municipios, aínda que tamén xerou desaxustes crecente e presenta ameazas como a saturación e a progresiva “banalización da experiencia do peregrino”. Así o reflicte o Estudo sobre a sustentabilidade económica e social do Camiño de Santiago Francés, elaborado pola Asociación de Municipios do Camiño de Santiago, que analiza o impacto socioeconómico e os efectos desta ruta histórica.
AMEAZAS Á IDENTIDADE DO CAMIÑO
O informe inclúe unha análise DAFO (Debilidades, Ameazas, Fortalezas e Oportunidades) na que identifica como principais riscos o auxe de modelos turísticos masificados, superficiais e descontextualizados, que poden derivar nunha perda de identidade cultural e espiritual do Camiño Francés, especialmente nos tramos con maior presión turística. Entre as ameazas tamén se sinala a mercantilización da ruta, a desvinculación do seu carácter simbólico, así como a dilución da identidade do Camiño por parte de actores económicos alleos ao territorio, centrados exclusivamente na rendibilidade.
O estudo alerta igualmente da desconexión das novas xeracións, coa perda do vínculo simbólico tanto entre peregrinos como nas comunidades locais, e das tensións sociais derivadas da saturación, que están a transformar algúns municipios en enclaves orientados ao visitante e non á veciñanza, afectando á cohesión social. Outros riscos destacados son a gentrificación ligada ao aluguer turístico, co conseguinte encarecemento da vivenda para a poboación residente, a deterioración da experiencia peregrina pola presenza crecente de visitantes ocasionais ou consumidores de lecer, e o impacto do cambio climático, con máis ondas de calor no verán e fenómenos meteorolóxicos extremos que incrementan os riscos para os camiñantes.
OPORTUNIDADES PARA UN MODELO SOSTIBLE
Xunto ás ameazas, o estudo subliña tamén as oportunidades que ofrece o Camiño Francés para impulsar un desenvolvemento rural sostible, avanzar na transición verde e fomentar a dixitalización en contornas rurais. O informe aposta por unha mellora do modelo turístico cara a criterios de equilibrio, diversificación e sustentabilidade. “A diversidade de perfís e motivacións dos peregrinos permite deseñar modelos que combinen peregrinación, cultura, natureza, espiritualidade e calidade de vida”, sinala o documento.
Tamén destaca o potencial do Camiño Francés para desestacionalizar o turismo, reforzando o seu compoñente cultural e espiritual, así como para desconcentrar os fluxos, mediante a promoción de tramos menos saturados —como o aragonés— e de zonas rurais que poidan aliviar a presión sobre áreas con alta afluencia. Finalmente, o estudo identifica marxe para crear rutas complementarias temáticas, vencelladas á arte, á natureza, á gastronomía ou á historia, que permitan enriquecer a experiencia do peregrino e xerar novas oportunidades económicas nos municipios intermedios do Camiño.
