O Pleno do Concello de Santiago aprobou a creación dunha Comisión de Estudo para determinar a forma máis sustentable e eficiente de xestionar un Servizo Municipal de Comedor dirixido ao alumnado dos centros educativos e ás actividades municipais de conciliación. A proposta saíu adiante cos votos favorables do BNG, Compostela Aberta e as concelleiras non adscritas, mentres que PP e PSOE optaron pola abstención.
A concelleira de Educación, Míriam Louzao (BNG), defendeu que o obxectivo é fixar un modelo estable para un servizo que o Concello leva anos prestando sen acordo formal nin análise comparada das distintas opcións de xestión. Lembrou que a externalización iniciada a partir do convenio asinado coa Xunta en 2013 non acadou, ao seu xuízo, un nivel de calidade satisfactorio para as familias nin serviu para avanzar en aspectos como a educación alimentaria, a redución da pegada de carbono ou o apoio ao tecido económico de proximidade.
Louzao explicou que o Goberno local parte da idea de avanzar cara a unha prestación directa do servizo, convicción que dixo ter reforzado a partir dos estudos de custos e de posibilidades técnicas realizados polo departamento municipal. Subliñou que o proxecto é considerado estratéxico polo Executivo local e incidiu en que se pretende dar o paso seguindo os procedementos previstos na normativa, con garantías xurídicas e orzamentarias.
A edil nacionalista puxo o acento no carácter social dos comedores escolares, ligándoos á conciliación, á educación e á saúde das crianzas. Indicou que o Concello entende esta prestación dentro da esfera da atención sociocomunitaria e citou a Lei de Bases do Réxime Local e diversas normas estatais e galegas en materia de igualdade, servizos sociais, apoio á familia e impulso demográfico como marco competencial no que se insire o servizo.
Segundo expuxo Louzao, a nova comisión deberá analizar as dimensións sociais, xurídicas, técnicas e financeiras dun servizo que pasaría a estar formalmente definido como municipal. Despois dese traballo, deberá formular unha proposta sobre a mellor forma de xestión, que se someterá a exposición pública para alegacións de persoas e entidades interesadas antes de volver ao Pleno para a súa aprobación definitiva. No ámbito técnico, participarán Educación e outras áreas municipais, co fin de abordar cuestións de persoal, infraestruturas e custos.
A concelleira lembrou que o Departamento de Educación organiza desde hai máis dunha década comedores de xantar en nove centros públicos de infantil e primaria, servizo de almorzo en dez e comedores ligados ás actividades de conciliación, incluídas as escolas rurais, superando o milleiro de nenos e nenas atendidos cada día lectivo. Esa experiencia, xunto coa dirección de varios contratos e o coñecemento doutras iniciativas municipais, será unha das bases do traballo da comisión, segundo recalcou.
Desde a bancada das non adscritas, a concelleira Mercedes Rosón cuestionou con dureza a traxectoria do Goberno local neste ámbito. Recordou que o BNG anunciou inicialmente un programa piloto con cociñas en cada centro e que chegou a reservar 400.000 euros no orzamento de 2024 para ese fin, sen que se chegase a executar nada desa partida nin se presentase o estudo técnico prometido. Posteriormente, engadiu, o Executivo apostou por unha cociña central municipal, para a que se consignou 1 millón de euros en 2025, tamén sen executar.
Rosón resumiu que, en dous anos, o Goberno local chegou a reservar 1,4 millóns de euros para un modelo que, ao seu ver, nunca estivo definido. Criticou que agora se recorra a unha comisión de estudo cando xa se coñece que a implantación dun modelo de xestión municipal levaría anos, con trámites como a xustificación da forma de xestión, a creación de prazas de persoal, a posta en marcha da infraestrutura e a aprobación da ordenanza do servizo. Tamén preguntou que acontecerá cando remate a actual concesión e se o Concello ten xa preparada unha nova licitación ou optará por prórrogas e situacións de precariedade na prestación.
Na súa segunda quenda, Rosón cualificou o expediente de entelequia e reprochou ao Goberno que use a comisión para atrasar decisións e buscar escusas ante un eventual incumprimento dos prazos anunciados para ter un novo modelo en 2027. A pesar das críticas, anunciou o seu voto favorable para non ofrecer ao Executivo a posibilidade de atribuírlle a terceiros un eventual bloqueo, e avanzou que chegará ese momento de pedir explicacións se o cambio non se materializa.
Pola súa parte, a concelleira socialista Marta Abal realizou tamén un repaso cronolóxico dos anuncios do Goberno local sobre os comedores, coincidindo coa lectura crítica dos orzamentos non executados e coa idea de que se prometeu unha “revolución” no servizo que aínda non se concretou. Con todo, o foco do PSOE situouse sobre todo na cuestión competencial: Abal insistiu en que o servizo de comedor escolar é competencia da Xunta de Galicia, en aplicación do Real Decreto de traspaso de 1982.
O grupo socialista advertiu de que non ve oportuno crear unha grande infraestrutura municipal e incorporar persoal específico á plantilla do Concello para un servizo que, ao seu xuízo, debería exercer a administración autonómica. Abal lembrou que a taxa de reposición de efectivos é necesaria para cubrir outras áreas prioritarias, como o servizo de extinción de incendios ou a policía local, e pediu claridade sobre cantos postos de traballo novos serían precisos para unha eventual municipalización. Ao tempo, recoñeceu que o contrato vixente é mellorable e chamou o Goberno a incrementar os recursos e reforzar o control da prestación.
Desde o Grupo Socialista anunciouse a abstención na votación, pero tamén a disposición a participar na comisión e a estudar as alternativas que se propoñan, sempre que cheguen acompañadas de informes sólidos sobre a sustentabilidade económica e a calidade do servizo. Abal advertiu, con todo, de que considera unha mala noticia que non se estea traballando conxuntamente para que a Xunta recolla plenamente esta competencia.
O portavoz do Partido Popular, Borja Rubio, centrou a súa intervención en acusar o Goberno de ter vendido durante meses unha transformación que, ao seu entender, non existe. Sostivo que a cociña central municipal anunciada polo BNG reproduce en realidade o modelo centralizado actual, con elaboración nun único punto e reparto en vehículos aos centros, polo que non suporía cambios de fondo nin na organización nin na pegada ambiental do servizo.
Rubio comparou a situación co relato dun traxe inexistente presentado como innovador e criticou o que considera un patrón repetido do Goberno local: grandes anuncios e, cando chega o momento de concretar, creación de comisións ou concursos de ideas que, ao seu ver, demoran as decisións. Como alternativa, o PP defende unha rede de cociñas públicas descentralizadas en cada centro educativo, modelo que o portavoz reivindicou como compromiso programático dos populares e que presentou como máis próximo ás necesidades da comunidade educativa.
O edil popular cuestionou tamén o estudo técnico encargado polo Concello, ao considerar que parte dunha premisa limitada –a elaboración de arredor de mil menús diarios nunha única cociña– que condicionaría o resultado e desbotaría de partida a opción de cociñas distribuídas nos colexios. Ademais, criticou que a información detallada sobre emprazamentos e prazos chegase aos grupos da oposición de maneira tardía, a través dunha mensaxe remitida a última hora do día anterior ao Pleno. En relación ás ANPAS, negou que avalen o modelo de cociña central e sostivo que prefiren unha rede de cociñas nos centros.
Na quenda de peche do debate, Míriam Louzao rexeitou as acusacións de falta de diálogo e transparencia, asegurando que ofrecera en varias ocasións información e espazos de conversa a todos os grupos, tamén nos órganos de participación educativa. Avanzou que o servizo está garantido mediante un contrato ponte mentres non entre en funcionamento o novo modelo e reiterou que o Departamento de Educación leva tempo elaborando documentación técnica, que propón que sexa a base da memoria que debe redactar a comisión.
Louzao defendeu que a posición do BNG foi coherente coas demandas maioritarias das familias e das organizacións de nais e pais do ensino público, e volveu situar a xestión directa como horizonte político do Goberno local. Argumentou que a creación da comisión é un requisito legal para avanzar nesa dirección e indicou que a contratación de persoal ligada a este servizo podería acollerse ás excepcións previstas para non computar na taxa de reposición. Ao mesmo tempo, recoñeceu que lle gustaría que o proceso avanzase máis rápido, pero reivindicou o tempo investido en deseñar un cambio que cualificou de complexo fronte á inacción doutras etapas municipais.
Tras as intervencións finais de Rosón, Abal e Rubio, nas que mantiveron as súas posicións pero confirmaron que non bloquearían a posta en marcha do órgano, o Pleno procedeu á votación. A creación da Comisión de Estudo, coa súa composición política e técnica asociada e o encargo de elaborar a memoria sobre a mellor forma de xestión do Servizo Municipal de Comedor, quedou aprobada cos votos favorables de BNG, Compostela Aberta e as concelleiras non adscritas, e coas abstencións de PP e PSOE. A partir de agora, o traballo da comisión e os informes que elabore marcarán os seguintes pasos nun debate no que seguen abertas cuestións clave como a asunción de competencias, o modelo de xestión e os prazos para un eventual cambio de sistema.
