O Servizo Municipal de Información e Asesoramento en Materia de Alugueiro de Santiago de Compostela rexistrou 192 consultas durante os seus tres primeiros meses de funcionamento, entre o 15 de xuño e o 15 de setembro. O balance foi presentado este mércores polo concelleiro de Urbanismo e Vivenda, Iago Lestegás, acompañado por Ana Pardo e Cristina Serantes, representantes da entidade Provivenda, encargada de prestar este servizo en colaboración co Concello.
A iniciativa municipal naceu para facilitar información xurídica e orientación sobre os contratos de arrendamento, tanto ás persoas que viven de alugueiro como ás propietarias de inmobles. A súa posta en marcha produciuse nun período marcado polos cambios normativos no mercado residencial e polo proceso de declaración de Santiago como zona de mercado residencial tensionado, unha medida que entrou en vigor o pasado 30 de xullo e que introduciu novas condicións para a fixación dos prezos dos alugueiros.
Segundo os datos facilitados polo Concello, 106 das consultas foron realizadas por persoas inquilinas e 86 por propietarios, o que representa aproximadamente o 55% e o 45% das atencións, respectivamente. Lestegás considerou que estas cifras demostran que o servizo está chegando aos dous colectivos e destacou a valoración favorable que, segundo indicou, están a trasladar as persoas usuarias.
A atención telefónica foi a modalidade máis utilizada, con 92 consultas, seguida do correo electrónico, con 62, e das visitas presenciais, con 40. No caso das comunicacións telefónicas, 47 corresponderon a inquilinos e 45 a propietarios. Nas consultas por correo electrónico, a distribución foi de 37 e 25, respectivamente, mentres que nas atencións presenciais se contabilizaron 24 persoas arrendatarias e 16 arrendadoras.
Desde Provivenda sinalaron que a demanda continúa unha vez superado o período inicial de funcionamento. Cristina Serantes explicou que durante o último mes se atenderon outras 67 consultas, das cales 32 chegaron por teléfono, 20 por correo electrónico e 15 se realizaron presencialmente. A representante da entidade destacou tamén que o servizo está a recibir derivacións procedentes do Instituto Galego da Vivenda e Solo (IGVS).
As dúbidas trasladadas ao servizo presentan diferenzas segundo procedan de propietarios ou de persoas arrendatarias. No primeiro caso, a principal preocupación está relacionada coa renda máxima que se pode cobrar por unha vivenda, especialmente despois da entrada en vigor da declaración de zona tensionada.
Ana Pardo explicou que os propietarios solicitan orientación para redactar novos contratos conforme á normativa vixente e coñecer as limitacións aplicables aos prezos. Entre as cuestións máis habituais figuran a obriga de incorporar información sobre a renda do contrato anterior e a aplicación do índice estatal de referencia nos supostos previstos legalmente, especialmente cando o arrendador ten a consideración de gran propietario.
Pola súa banda, as persoas inquilinas preguntan principalmente polas prórrogas dos contratos, a súa situación contractual e a posible existencia de cláusulas abusivas. Tamén se reciben solicitudes de información de profesionais do sector inmobiliario que buscan aclarar as condicións legais para asesorar os seus clientes.
As representantes de Provivenda subliñaron que unha das necesidades detectadas é a de ofrecer explicacións comprensibles sobre unha lexislación que experimentou diferentes modificacións nos últimos anos. Neste sentido, Serantes incidiu na importancia de facilitar o acceso á información ás persoas que atopan maiores dificultades para coñecer os seus dereitos ou realizar trámites administrativos.
A entidade tamén puxo en valor a colaboración entre as administracións públicas e as organizacións sociais especializadas en vivenda. Segundo explicou, este modelo permite aproveitar a experiencia acumulada polo terceiro sector na atención a persoas con problemas de acceso ou permanencia nun fogar.
Durante a comparecencia, Lestegás aproveitou para explicar outras actuacións municipais relacionadas coa política de vivenda e coa participación de entidades sen ánimo de lucro na promoción residencial.
Unha das medidas nas que traballa o Concello é a constitución de dereitos de superficie sobre dúas parcelas municipais destinadas á construción dun total de 61 vivendas protexidas. Trátase dunha fórmula que permite ceder temporalmente o uso dun terreo público para desenvolver unha promoción residencial sen que a administración perda a propiedade do solo.
O concelleiro explicou que estes dereitos adoitan establecerse por períodos de arredor de 75 anos, transcorridos os cales tanto a parcela como a edificación pasan á plena disposición municipal. A Sección de Patrimonio do Concello está a preparar os informes técnicos necesarios para avanzar na aplicación deste mecanismo.
As parcelas nas que se está a traballar son dúas: unha nas Cancelas, de 1.992 metros cadrados situada na rúa de Vicente Risco, nas proximidades do parque das Cancelas e da avenida do Camiño Francés, con capacidade prevista para 18 vivendas protexidas; e outra en Pontepedriña, un terreo de 911 metros cadrados na rúa de José Antonio Souto Paz, xunto ao parque infantil do barrio, no que se proxectan 43 vivendas protexidas e locais comerciais na planta baixa.
A intención do goberno municipal é introducir nos procedementos de adxudicación criterios que permitan favorecer a participación de entidades do terceiro sector na construción e xestión destas promocións.
Lestegás lembrou que esta actuación forma parte das medidas municipais destinadas a ampliar a oferta residencial e facilitar alternativas de acceso á vivenda. Neste ámbito tamén mencionou a modificación da ordenanza do Imposto sobre Construcións, Instalacións e Obras (ICIO), que entrou en vigor en decembro de 2025 e contempla bonificacións de ata o 95% para determinadas promocións de cooperativas de vivenda en cesión de uso sen ánimo de lucro.
O edil defendeu este modelo cooperativo como unha alternativa á compra e ao alugueiro convencional, na que as persoas residentes poden acceder ao uso dunha vivenda sen necesidade de adquirir a súa propiedade individual.
Outro dos asuntos abordados na rolda de prensa foi o anuncio do Goberno central dunha partida de 10,2 millóns de euros para Galicia, dentro dun programa estatal de 180 millóns destinado ás comunidades autónomas con municipios declarados zonas de mercado residencial tensionado.
No caso galego, os fondos están vinculados ás declaracións de Santiago de Compostela e A Coruña. Con todo, Lestegás expresou o seu desacordo co sistema previsto para canalizar os recursos, xa que o Ministerio de Vivenda transferirá o diñeiro á Xunta de Galicia e non directamente aos concellos.
O responsable municipal cuestionou esta decisión porque, segundo lembrou, en Galicia foron os propios municipios os que tiveron que elaborar e aprobar os plans de medidas correctoras necesarios para obter a declaración de zona tensionada.
Lestegás explicou que o Concello xa advertiu ao Ministerio en diferentes ocasións sobre esta particularidade e reclamou que as administracións locais poidan intervir na selección dos proxectos que recibirán financiamento.
“Nós consideramos que, polo menos, os concellos debemos poder decidir, aínda que sexa conxuntamente coa Xunta, a que se destinan eses fondos“, manifestou.
O concelleiro criticou a posición que, ao seu xuízo, mantivo o Goberno galego durante o proceso de declaración das zonas tensionadas. Acusou a Xunta de non asumir a elaboración dos plans correctores, de non establecer un réxime sancionador específico para os incumprimentos e de non impulsar unha revisión dos contratos de alugueiro a partir da información da que dispón o IGVS.
Tamén cuestionou que a administración autonómica derive consultas relacionadas coa normativa ao servizo municipal de Santiago e que, ao mesmo tempo, vaia ter capacidade para decidir o destino das subvencións estatais.
Para Lestegás, o problema non reside na contía anunciada, que valorou favorablemente, senón na necesidade de garantir que os recursos se empreguen para executar as actuacións previstas nos plans municipais. O edil insistiu en que a distribución debería ter en conta o traballo realizado polos concellos para conseguir a declaración.
Preguntado polos primeiros resultados da regulación dos alugueiros en Santiago, Lestegás evitou ofrecer conclusións sobre a súa repercusión nos prezos e na evolución do mercado residencial.
O concelleiro lembrou que a declaración foi publicada o 29 de xullo e entrou en vigor o día 30, polo que considera que aínda non transcorreu tempo suficiente para determinar se a medida está conseguindo os obxectivos previstos.
“É moi pronto para facer calquera valoración“, afirmou, antes de advertir de que unha análise realizada con tan poucas semanas de aplicación podería ofrecer resultados pouco representativos.
Na súa intervención tamén se referiu aos investimentos anunciados pola Xunta nos seus orzamentos en materia residencial. Aínda que evitou realizar unha valoración global das contas autonómicas, por corresponderlle á alcaldesa, Goretti Sanmartín, si cuestionou que o ritmo de incorporación de vivenda pública sexa suficiente para responder ás necesidades existentes.
Como referencia, indicou que entre 2009 e 2025 a Xunta entregou 54 vivendas de promoción pública en Santiago, unha cifra que utilizou para ilustrar o reducido parque público do que parte a cidade. Na súa opinión, Galicia necesita incrementar considerablemente o esforzo investidor para achegarse aos niveis de vivenda pública existentes noutros países europeos.
PROVIVENDA PIDE MEDIDAS INMEDIATAS PARA AS FAMILIAS CON DIFICULTADES DE ACCESO Á VIVENDA
Desde Provivenda, Cristina Serantes valorou positivamente que a Xunta anuncie novos investimentos destinados a incrementar a construción de vivenda pública. Porén, advertiu de que estas promocións precisan períodos de planificación e execución que impiden dar unha resposta inmediata ás familias que actualmente teñen problemas para acceder a un aloxamento.
A representante da entidade defendeu que a ampliación do parque público debe acompañarse de medidas a curto prazo, especialmente para os fogares que se atopan en situacións de maior vulnerabilidade económica ou residencial.
Tamén reclamou unha mellor coordinación entre a Renda de Inclusión Social de Galicia (Risga) e o ingreso mínimo vital, co obxectivo de adaptar os mecanismos de protección social ás necesidades actuais.
Neste sentido, propuxo estudar a posibilidade de destinar parte dos recursos vinculados á Risga a complementar as axudas ao alugueiro, de maneira que as familias con menores ingresos poidan afrontar os custos da vivenda.
Serantes insistiu en que, ademais dos anuncios orzamentarios, será necesario coñecer como se concretan as medidas e que instrumentos se habilitan para atender ás persoas que precisan unha solución residencial con maior urxencia.
LESTEGÁS RESPONDE Á XUNTA POLA TRAMITACIÓN DUNHA LICENZA SOLICITADA O 25 DE SETEMBRO
Na parte final da comparecencia, o concelleiro tamén respondeu ás referencias realizadas pola Xunta sobre a espera dunha licenza municipal relacionada cunha das súas actuacións en materia de vivenda.
Lestegás precisou que a solicitude foi presentada o pasado 25 de setembro, polo que, no momento da rolda de prensa, aínda non transcorrera un mes desde o inicio do procedemento administrativo.
O edil mostrou a súa sorpresa polas manifestacións públicas sobre a demora e explicou que existe unha comunicación habitual entre o Concello e diferentes departamentos autonómicos para coordinar a tramitación de licenzas correspondentes a equipamentos e proxectos da Xunta.
Segundo indicou, cando a administración galega solicita axilizar algún expediente, os servizos municipais procuran atendelo coa maior dilixencia posible dentro das súas capacidades e das esixencias legais.
Lestegás considerou que a tramitación urbanística non debería converterse nun motivo de confrontación partidaria, xa que a concesión de licenzas responde a procedementos administrativos sometidos a criterios técnicos e xurídicos.
