O Premio Literario San Clemente, promovido polo IES Rosalía de Castro de Santiago de Compostela, foi recoñecido co Premio Nacional ao Fomento da Lectura 2026, segundo a proposta formulada polo xurado reunido este luns. O recoñecemento sitúa esta iniciativa educativa compostelá entre os proxectos destacados do Estado pola súa contribución á promoción do hábito lector entre a mocidade.
O galardón, dotado con 30.000 euros, distingue unha proposta que naceu en 1995 e que ao longo de máis de tres décadas consolidou un modelo propio arredor da lectura, da participación estudantil e do contacto directo coa creación literaria contemporánea. O xurado destacou “a traxectoria, impacto e carácter innovador” do premio, ao considerar que se converteu nun referente no ámbito educativo e cultural.
A resolución salienta tamén que o Premio San Clemente concede ao alumnado un papel central. Son as mozas e mozos participantes quen len, avalían e deliberan arredor das obras seleccionadas, nun proceso orientado a favorecer o pensamento crítico, a sensibilidade artística e o interese pola literatura. Segundo o xurado, a iniciativa “outorga o protagonismo absoluto ao alumnado co obxectivo de fomentar o pensamento crítico, a sensibilidade artística e o hábito lector”.
Desde a súa creación, o premio impulsado polo instituto compostelán serviu ademais como espazo de encontro entre diferentes tradicións literarias. Ao longo da súa historia, o San Clemente achegou ao alumnado a autores e autoras de relevancia internacional, entre eles tres Premios Nobel de Literatura: Mario Vargas Llosa, José Saramago e Han Kang.
Un dos elementos que o xurado considera máis singulares é a composición do propio xurado do premio literario, formado integramente por estudantes de dez centros educativos de España, Francia, Alemaña e Reino Unido. Esta fórmula permite que o alumnado participe de maneira independente na valoración das obras e reforza o seu papel como axente activo dentro da vida cultural.
No seu fallo, o xurado dos Premios Nacionais subliñou que con este recoñecemento se distingue tamén o traballo da comunidade educativa que fixo posible a continuidade da iniciativa. En concreto, valorou o esforzo “quijotesco” desenvolvido arredor do premio e a confianza no “poder transformador” da lectura como ferramenta de formación persoal e colectiva.
Na modalidade de Fomento da Lectura nos Medios de Comunicación, o premio foi concedido a Luís Miguel Gómez e Miguel Anxo Hoyos, directores do programa Un país para leerlo de RTVE. Este recoñecemento, tamén dotado con 30.000 euros, distingue o labor do espazo televisivo na difusión da literatura e do ecosistema do libro.
O xurado valorou o programa polo seu “estilo orixinal, coidado e fresco” e pola súa capacidade para empregar a literatura como fío condutor dunha viaxe polos territorios, as paisaxes, as linguas e os espazos vinculados á creación literaria. Segundo a resolución, ‘Un país para leerlo’ propón unha ollada á relación entre libros, lugares e comunidades lectoras, integrando autores consolidados, voces emerxentes, clubs de lectura e librarías.
Coa decisión deste ano, os Premios Nacionais ao Fomento da Lectura recoñecen, por unha banda, unha iniciativa nacida nun centro educativo de Santiago de Compostela e, pola outra, un proxecto audiovisual centrado na divulgación literaria. No caso do Premio San Clemente, o galardón supón un aval estatal a unha experiencia que leva máis de trinta anos facendo da lectura unha actividade compartida entre aulas, autores e distintas culturas literarias.
