O Concello de Santiago cederá á Xunta de Galicia unha parcela municipal na Muíña con capacidade para construír 123 vivendas protexidas destinadas ao alugueiro, segundo anunciou este venres a alcaldesa, Goretti Sanmartín, nunha rolda de prensa. Esta decisión tomouse unha vez o Goberno autonómico aceptou destinar exclusivamente ao alugueiro as vivendas que se levanten neste solo, aínda que rexeitou a fórmula de cesión temporal proposta inicialmente polo Concello e reclamou a transmisión gratuíta da propiedade.
O terreo, identificado como parcela 1.215 da Muíña, conta cunha superficie superior aos 6.000 metros cadrados e un valor estimado de seis millóns de euros. Trátase, segundo explicou Sanmartín, da parcela municipal urbanizada con maior capacidade para acoller vivenda protexida, nun ámbito da cidade que continúa desenvolvéndose urbanisticamente.
A operación permitirá destinar á promoción pública de vivenda parte dos 2.925.522 euros asignados a Santiago a través dos fondos estatais vinculados á declaración de zona de mercado residencial tensionado. A cantidade foi determinada mediante un criterio de poboación e será transferida á Xunta, que deberá completar o investimento necesario para executar as obras con recursos propios.
A rexedora valorou que a Administración autonómica modificase a súa posición respecto ao réxime de tenza das futuras vivendas, unha condición que o Goberno municipal viña defendendo desde o inicio do mandato.
“Custou, mais parece que por fin Galicia leva camiño de consolidar unha bolsa de vivenda pública en alugueiro”, afirmou Sanmartín, quen insistiu en que o parque público debe manterse baixo titularidade das administracións e ofrecer prezos asumibles para a poboación.
MÁIS DE 1.100 SOLICITUDES DE VIVENDA CONTEMPLAN O ALUGUEIRO
A alcaldesa apoiou a súa defensa deste modelo nos datos do Rexistro Único de Demandantes de Vivenda da Xunta de Galicia. Segundo as cifras facilitadas na comparecencia, Santiago contabilizaba este xoves unhas 2.500 solicitudes de vivenda, das cales 719 correspondían á modalidade de alugueiro e outras 383 á de alugueiro con opción de compra.
Estas dúas modalidades suman 1.102 solicitudes, unha cifra que, segundo o Goberno local, evidencia a necesidade de incrementar a oferta residencial pública destinada a persoas que non poden acceder aos prezos do mercado. Sanmartín defendeu que a vivenda pública en alugueiro permite manter os inmobles dentro do patrimonio colectivo e garantir que os investimentos realizados polas administracións continúen prestando un servizo público a longo prazo.
Neste contexto, lembrou que o Concello formulara en diferentes ocasións propostas para facilitar a construción de vivendas sobre solo municipal, condicionadas a que os inmobles resultantes non acabasen incorporándose ao mercado privado.
A XUNTA DE GALICIA REXEITOU UNHA CESIÓN POR 75 ANOS E RECLAMOU A PROPIEDADE DO TERREO
Un dos principais puntos de discrepancia entre ambas as administracións foi a fórmula xurídica para poñer a parcela á disposición da Xunta.
A proposta inicial do Concello consistía en constituír un dereito de superficie durante 75 anos, de maneira que a Administración autonómica puidese construír, administrar e alugar as vivendas durante ese período sen adquirir a titularidade definitiva do solo.
Ao rematar o prazo, extinguiríase o dereito de superficie nos termos establecidos, mantendo o Concello a propiedade do terreo. Para o Goberno municipal, esta alternativa permitía compatibilizar a promoción autonómica de vivenda coa conservación do patrimonio público local. Porén, segundo explicou Sanmartín, a Xunta descartou esta opción e condicionou a operación á cesión total e gratuíta da parcela.
A alcaldesa cuestionou tanto o contido da esixencia como o procedemento empregado pola Administración autonómica, que trasladou as súas condicións mediante comunicacións escritas e estableceu un prazo de cinco días hábiles para obter unha resposta municipal. “Resulta sorprendente que a Xunta de Galicia considere que o patrimonio da veciñanza de Santiago está á súa plena disposición”, manifestou a rexedora.
Sanmartín chegou a cualificar esta actuación de “chantaxe pública” e lamentou que non se abrira un proceso de negociación para estudar outras posibilidades. Ao seu xuízo, a relación entre administracións debería desenvolverse mediante reunións e acordos, especialmente cando se trata de executar fondos públicos destinados a afrontar un problema compartido.
A alcaldesa tamén lembrou que o patrimonio municipal do solo é limitado e procede das achegas vinculadas ao desenvolvemento urbanístico da cidade, polo que considerou necesario preservar estes recursos para futuras necesidades.
O CONCELLO ACEPTA A CESIÓN PARA DESBLOQUEAR A CONSTRUCIÓN
Malia as diferenzas co goberno autonómico, Sanmartín anunciou que o Concello xa comunicou a súa disposición a realizar a cesión solicitada. A rexedora explicou que a prioridade do Executivo municipal é aumentar a oferta de vivenda pública e evitar que as discrepancias institucionais retrasen a construción dos inmobles.
En concreto, a alcaldesa lembrou que o 9 de febreiro de 2026 a Xunta de Goberno Local acordou ceder á entidade autonómica de vivenda pública as parcelas M4, M8, O1 e O2 do Castro de Abaixo, con capacidade conxunta para construír 36 vivendas protexidas. Sumadas ás 123 previstas na Muíña, o solo municipal facilitado á Xunta durante este mandato permitirá desenvolver ata 159 vivendas públicas.
Sanmartín comparou esta capacidade coa actividade residencial da Administración autonómica na cidade durante os últimos anos. Segundo os datos expostos pola alcaldesa, entre 2009 e 2025 a Xunta entregou 54 vivendas públicas en Santiago.
A capacidade de construción asociada ás novas cesións municipais representa, polo tanto, case o triplo das vivendas entregadas durante ese período, aínda que as 159 unidades anunciadas están pendentes de materializarse.
A rexedora tamén sinalou que noutras operacións de cesión de solo municipal se estableceron compensacións patrimoniais para os concellos, mediante equipamentos, dotacións ou a entrega dunha parte das vivendas construídas, unha circunstancia que puxo en contraste coa esixencia autonómica neste caso.
SANMARTÍN PIDE INICIAR INMEDIATAMENTE A TRAMITACIÓN DAS 123 VIVENDAS
A alcaldesa advertiu de que a aceptación da cesión non debe traducirse nunha demora na execución do proxecto.
O Concello considera que a localización da parcela, a súa situación urbanística e a dispoñibilidade de financiamento xustifican que a Xunta incorpore a promoción á súa planificación con carácter prioritario. “O que esperamos é que a súa planificación non signifique que haxa que esperar 15 ou 16 anos”, sinalou Sanmartín, en referencia aos prazos de promoción de vivenda pública dos últimos anos.
A rexedora recoñeceu que a construción de 123 vivendas require un investimento considerable, superior aos case tres millóns de euros procedentes dos fondos estatais, e explicou que o Concello non dispón dos recursos necesarios para afrontar directamente unha actuación desta dimensión. Por este motivo, entende que ebe ser a Xunta quen asuma o desenvolvemento da promoción e achegue o financiamento complementario.
Sanmartín reclamou que se inicie xa a tramitación administrativa e insistiu en que a resposta á situación residencial da cidade debe combinar a construción de novas vivendas coa rehabilitación do parque existente.
A alcaldesa tamén lembrou que os fondos proceden da declaración de Santiago como zona de mercado residencial tensionado, unha medida impulsada polo Concello e á que a Xunta se opuxera.
Segundo explicou, o Real Decreto 851/2026, do 21 de outubro, establece as condicións para aplicar estes recursos aos municipios declarados como zonas tensionadas. A rexedora sostivo que os requisitos para o seu emprego deben axustarse á normativa estatal e non a condicións adicionais trasladadas unilateralmente entre administracións.
O CONCELLO DEFENDE A CONTRATACIÓN DUN APOIO EXTERNO PARA O ARQUIVO MUNICIPAL
Noutra parte da comparecencia, Sanmartín abordou as críticas á licitación dun contrato de apoio ao Arquivo Municipal, que contempla a utilización de instalacións externas para conservar e trasladar documentación administrativa. A alcaldesa asegurou que non se pretende privatizar a xestión do Arquivo Municipal e explicou que a contratación responde á necesidade de mellorar as condicións nas que se atopan os expedientes máis recentes.
Segundo detallou, o Arquivo Histórico de Santiago permanece depositado desde hai anos na Universidade de Santiago de Compostela, onde se custodia e administra con criterios científicos. A actuación agora prevista afecta á documentación administrativa máis recente, que estaba distribuída en diferentes espazos municipais.
Unha parte importante destes expedientes atopábase no baixo cuberta do Pazo de Raxoi, de onde foi retirada durante as obras de acondicionamento do edificio. Sanmartín explicou que a documentación non pode regresar a ese espazo polo peso que suporía sobre a estrutura dun inmoble histórico.
A solución proposta consiste en contratar unha empresa que facilite instalacións adecuadas para o depósito documental e se encargue das tarefas materiais de conservación, mantemento e traslado dos expedientes cando sexa necesario. A alcaldesa insistiu en que as decisións sobre clasificación, organización, acceso e funcionamento do arquivo seguirán correspondendo ao persoal técnico municipal, baixo a responsabilidade da arquiveira.
A licitación provocou reparos por parte da asociación profesional que agrupa especialistas en arquivos, bibliotecas e museos, especialmente pola posibilidade de que a documentación municipal permaneza fóra das dependencias do Concello. Sanmartín explicou que mantivo unha conversa co presidente da entidade e recoñeceu que a documentación contractual non recollía con suficiente claridade o carácter provisional da medida.
Segundo a alcaldesa, esta circunstancia puido contribuír ás críticas formuladas pola asociación, á que o Goberno local responderá tamén por escrito. Afirmou que o obxectivo a medio prazo continúa sendo concentrar os servizos municipais en edificios propios, próximos entre si e con condicións adecuadas para o persoal e a documentación. Porén, admitiu que a actual dispersión das dependencias municipais dificulta alcanzar esta situación de maneira inmediata.
Preguntada pola posibilidade de que o arquivo permaneza fóra do termo municipal, Sanmartín sinalou que a proximidade ás oficinas do Concello sería a opción preferible, aínda que non a presentou como unha condición imprescindible para a contratación.
A alcaldesa defendeu que a medida permitirá mellorar as condicións actuais de conservación dos expedientes mentres non se dispoña dunha solución definitiva en instalacións municipais.
O CONCELLO ESPERA UNHA ALTERNATIVA PARA AS GÁRGOLAS DOS TELLADOS
A rexedora tamén foi preguntada polo pronunciamento de ICOMOS sobre a intervención prevista nas gárgolas dos tellados históricos de Compostela. Sanmartín reiterou que o Goberno municipal non comparte a solución inicialmente formulada e considera necesario estudar outras alternativas para a actuación patrimonial.
Segundo explicou, a competencia neste asunto corresponde á Xunta de Galicia, a través dos seus servizos de Patrimonio, cuxo persoal técnico estaría traballando na procura dunha nova proposta. A alcaldesa expresou a súa expectativa de que se presente unha solución diferente á coñecida ata o momento, aínda que non concretou prazos nin características da posible modificación.
A ALCALDESA ASEGURA QUE O CONCELLO TRABALLA PARA CUMPRIR OS PRAZOS DOS FONDOS EUROPEOS
Finalmente, a alcaldesa respondeu ás preguntas sobre a execución das actuacións financiadas con fondos europeos, en particular as obras da rúa García Lorca. A rexedora recoñeceu que os traballos sufriron atrasos e lembrou que a actuación estivo paralizada primeiro por unha modificación do proxecto e posteriormente por unha interrupción coa que o Concello non estaba de acordo.
Segundo explicou, esta última situación deu lugar á apertura dun expediente administrativo que rematou coa imposición dunha sanción á empresa responsable. Sanmartín confirmou que as obras están actualmente en marcha, aínda que admitiu que ao Goberno municipal lle gustaría que estivesen máis avanzadas.
Preguntada pola necesidade de acreditar a execución financeira dunha parte dos fondos antes de marzo de 2027, a alcaldesa asegurou que o Concello está a traballar para cumprir os fitos establecidos. A rexedora lembrou que a actuación de García Lorca non é o único proxecto incluído no programa ‘Horizonte Compostela’, polo que o cumprimento das obrigas financeiras debe analizarse no conxunto das intervencións financiadas.
“De aquí a marzo aínda quedan cinco meses. Estamos traballando para cumprir eses fitos”, afirmou, sen concretar a porcentaxe de fondos executados ata o momento.
